Pedagogika F. Froebla

 

Friedrich Wilhelm Froebel jest nazywany prorokiem i ojcem nowożytnego wychowania przedszkolnego. Był to niemiecki pedagog, architekt i miłośnik przyrody, żył i tworzył w latach 1782-1852. Jest znany przede wszystkim jako twórca tzw. „ogródków dziecięcych”, czyli instytucji wychowawczych dla dzieci 3-6-letnich, w których wprowadzał autorski system metodyczny, oparty na zabawowej i zajęciowej samodzielności i aktywności dziecięcej. 

Przedszkole to ogródek, w którym rosnące rośliny to dzieci, a nauczyciel jest ogrodnikiem dbającym i pielęgnującym ich rozwój.

Najważniejsza dla Froebla była zabawa – przede wszystkim swobodna, ale także zorganizowana przez dorosłych. Zajmuje ona najważniejsze i centralne miejsce w rozwoju dziecka – dorosły musi zapewnić odpowiednie warunki do swobodnej zabawy w sali oraz w plenerze. To dzięki niej dziecko zdobywa nowe doświadczenia i wiedzę. Bardzo ważne jest tutaj rozróżnienie zabawy swobodnej, w której dziecko samo organizuje swój czas, od zabawy kierowanej przez nauczyciela – ważne, aby organizować dzieciom obydwa jej rodzaje.

„Dzieci i zegarki nie mogą być stale nakręcane. Trzeba im też dać czas na chodzenie”.

Niestety współczesny świat zdaje się zapominać o tym, że dziecko bawiąc się wcale nie marnuje czasu. To właśnie wtedy dziecko rozwija wyobraźnię, kreatywność, relacje społeczne i wiele, wiele innych obszarów.


Dary

Według Froebla materiały do zabawy dostarcza dziecku przyroda i człowiek. Podkreślał on ważną rolę dorosłego w wyborze odpowiednich zabawek dla dzieci – muszą to być przedmioty kształcące i rozwijające, a nie przypadkowe i niesłużące jego rozwojowi. Właśnie dlatego te właściwe zabawki nazywał „darami”. Dar to coś cennego, o co trzeba się troszczyć i szanować. Nazwa podkreśla, że proponowane zabawki są czymś wyjątkowym, co dorosły przekazuje dziecku.

Froebel jako miłośnik przyrody podkreślał, że wiele wartościowych materiałów do zabaw można znaleźć w przyrodzie (dary natury – np. piasek, glina, woda, kamienie). To czego nie można odnaleźć w naturze postanowił podarować dzieciom w postaci specjalnego materiału dydaktycznego, którym były przede wszystkim drewniane klocki w kształcie sześcianów, walców, kul. Obecnie zestaw darów wg koncepcji Froebla obejmuje: wełniane piłeczki, drewniane klocki w kształcie sześcianów, walców, graniastosłupów, mozaiki, patyczki i pierścienie, punkty ułożone w zestawy i umieszczone w drewnianych pudełkach.
Zabawa z froeblowskimi darami w naturalny sposób pobudza i rozwija dziecięcą kreatywność, także w kontekście rozwoju mowy. Sama forma darów – prostota, dostępność, możliwości manipulacyjne, poznawanie wielozmysłowe, dają liczne bodźce do rozpoczęcia procesu komunikacji. Pytania o kształt, barwę, podobieństwa, pytania o podejmowane próby konstrukcyjne (Co budujesz? Co to będzie? A kto tu będzie mieszkał?) wskazują dziecku na wartość jego aktywności oraz nasze zainteresowanie, stąd wejście w dialog odbędzie się w atmosferze radości i bezpieczeństwa.

Zaciekawienie dziecka, stworzenie warunków do osiągania sukcesów, wzbudzenie motywacji i radości twórczej to klucze do werbalnej aktywizacji dziecka. Jest to w pełni możliwe w oparciu o pracę z darami i założenia pedagogiczne Froebla. Słowo, liczba i kształt – mówił Froebel – to wymiary, w których dziecko poznaje świat. Słowo jest podstawą do budowania wiedzy o świecie, relacji, pewności siebie.

Zabawy ruchowe/integracyjne - Zabawy łączące ruch, manipulację i krótkie wierszowane polecenia są dla dzieci okazją do budowania pozytywnego obrazu siebie, wzmacniania więzi w grupie, rozwijania pamięci oraz odreagowywania napięć i nadmiaru emocji.

Wyliczanki - Krótkie, rytmiczne, rymowane wyliczanki połączone ze wskazywaniem wymienianych przedmiotów wprowadzają dzieci do kolejnych zabaw. Stosowane codziennie, stanowią element stały, punkt odniesienia, dają dzieciom poczucie bezpieczeństwa, przewidywalności.

Zabawy konstrukcyjne - W toku zabaw z darami dzieci przekonają się, że nawet z ograniczonej ilości elementów można wznosić różnorodne konstrukcje. Zasób doświadczeń dzieci może być zróżnicowany, stąd inspiracją do swobodnej twórczości mogą być schematy konstrukcyjne – od najprostszych (z ośmiu klocków) po bardziej skomplikowane. Towarzyszące konstrukcjom rymowane historie, instrukcje, opisy systematyzują działania dziecka, rozwijają koncentrację uwagi i stanowią impuls do rozbudowywania zarówno konstrukcji, jak i opowieści im towarzyszących.

 

„Leśne Skrzaty” – grupa 5 – latków z naszego przedszkola wraz z paniami w roku szkolnym 2017/ 2018 realizowała będzie innowacyjny program nauczania w oparciu o koncepcję pedagogiczną F. Froebla. Już we wrześniu Skrzaty zaczęły poznawać „Dary zabawy”, które będą im towarzyszyły przez cały rok szkolny. Po uzgodnieniu z rodzicami, dzieci zgłębiały będą wiedzę bez typowych podręczników, bawiąc się i poznając otaczający je świat. Pod czujnym okiem nauczyciela, realizującego podstawę programową będą rozwijały się wg własnych inteligencji. Każde z nich jako osobna jednostka, niepowtarzalna i jedyna w swoim rodzaju. Nauczyciel, będzie tym, który będzie bacznie obserwował rozwój indywidualny dzieci. Wskazywał będzie ścieżki, ale nie będzie podawał gotowych rozwiązań. To dziecko poprzez poznanie będzie samodzielnie doświadczało, eksperymentowało, odkrywało.

„Dziecko chce być dobre. Jeśli nie umie – naucz. Jeśli nie wie – wytłumacz. Jeśli nie może – pomóż”. J. Korczak